18.06.2025-nji senede Halkara Gatnaşyklarynyň Seljermek Merkezinde (HGSM) “Azarbaýjan Respublikasy bilen Türkmenistanyň arasynda köp ugurly hyzmatdaşlyk: üstünlikler we perspektiwalar) tema boýunça ylmy-amaly simpozium geçirildi.

Çärede Azerbaýjan we Türkmenistanyň Daşary Işler Ministrlikleriniň ýokary derejeli işgärleri, deputatlar, diplomatik korpusyň wekilleri we dürli pikir merkezleriniň wekilleri gatnaşdy.

Açylyş çykyşyny eden HGSM-niň Geňeşiniň başlygy, ilçi Farid Şafiýew Azerbaýjan bilen Türkmenistanyň arasyndaky bar bolan gatnaşyklaryň ýokary derejededigini we has hem ösýändigini aýtdy. Farid Şafiýew umumy taryhy, medeni mirasy we gymmatlyklary paýlaşan iki dostlukly ýurduň arasyndaky hyzmatdaşlygyň energiýa, ulag-logistika, gumanitar we halkara diplomatiýa ugurlarynda täze tapgyra gadam basandygyny belläp geçdi:

"Häzirki wagtda ikitaraplaýyn gatnaşyklar oňyn ugurda ösýär. Oktýabr aýynda Türki Döwletleriň Guramasynyň (TDG) Sammiti Bakuda geçiriler. Bu çäräniň dowamynda däp boýunça pikir merkezleriniň forumy geçirilýär. Türkmenistandan gelen kärdeşlerimizi Bu çärelerde görmekden hoşal bolarys".

Diplomat öz çykyşynda Trans-Hazar hyzmatdaşlygy, "Dostluk" ýatagynyň bilelikdäki ösüşi, Baku-Türkmenbaşy transport ýollary ýaly anyk mysallarda durup geçdi, bu taslamalaryň diňe ikitaraplaýyn ähmiýete eýe bolman, eýsem sebit durnuklylygy we ykdysady integrasiýa nukdaýnazaryndan möhüm ähmiýete eýedigini aýtdy.

Türk dünýäsi bilen syýasy gepleşikleri işjeňleşdirmegiň Azerbaýjanyň daşary syýasatynyň ileri tutulýan ugurlaryndan biridigini belläp geçen Daşary Işler Ministriniň orunbasary Samir Şarifow Azerbaýjan we Türkmenistanyň arasyndaky hyzmatdaşlygyň diňe ikitaraplaýyn format bilen çäklenmän, şol bir wagtyň özünde sebit we halkara guramalarynyň çäginde-de özüni görkezýändigini aýtdy. Hususan-da, Türki Döwletleriň Guramasy (TDG), BMG, Yslam Hyzmatdaşlygy Guramasy (YHG) ýaly platformalarda iki ýurt birek-biregi goldaýarlar we umumy pozisiýalarda durýarlar.

"Merkezi Aziýa ýurtlary Azerbaýjanyň territorial bitewiligini elmydama goldaýarlar we bu biziň syýasy gatnaşyklarymyzyň esasy faktorlarynyň birine öwrüldi. Şol bir wagtyň özünde ykdysady hyzmatdaşlygymyz-da dinamiki depginli ösýär. Bugün Azerbaýjan we Türkmenistanyň arasyndaky özara söwda gatnaşyklary giňelýär, ulag we logistika pudagyndaky hyzmatdaşlygy güýçlendirýär. Azerbaýjan Merkezi Aziýa döwletleriniň Geňeş maslahatlarynda hormatly myhman hökmünde gatnaşmagy sebitiň ýurtlary bilen hyzmatdaşlygyň ýokary derejesiniň görkezijisidir "-diýip Ministriň orunbasary belläp geçdi.

Samir Şarifow iki ýurduň liderleriniň maksatdaokgunly syýasaty netijesinde Azerbaýjan-Türkmenistan gatnaşyklarynyň hil taýdan täze tapgyra gadam basandygyny aýtdy:

"2017-nji ýylda gol çekilen Strategiki Hyzmatdaşlyk hakynda Jarnama bu gatnaşyklaryň esasyny düzýär. Hökümetara komissiýanyň yzygiderli alyp barýan işleri ikitaraplaýyn we köptaraplaýyn gatnaşyklaryň çuňlaşmagyna möhüm goşant goşýar."

Samir Şarifow öz çykyşynda Trans-Hazar hyzmatdaşlygy, energiýa howpsuzlygy we ýaşyl energiýa geçişi ýaly ugurlardaky ägirt uly mümkinçiliklere ünsi çekdi.

Türkmenistanyň Azerbaýjan Respublikasyndaky adatdan daşary we doly ygtyýarly ilçisi Gurbanmammet Elýasow, Türkmenistanyň halkara hyzmatdaşlyk syýasatynyň esasy ugurlarynyň biri hem dogan Azerbaýjan Respublikasy bilen gatnaşyklary yzygiderli güýçlendirmekdigini aýtdy:

"Ýurtlarymyzyň arasyndaky gatnaşyklar syýasy, ykdysady, transport-logistika, nebit-gaz ugurlary boýunça ýokary depginde ösýär. Azerbaýjanyň halkara platformalarynda Türkmenistanyň başlangyçlaryny goldaýandygyna ýokary baha berýäris. Azerbaýjan biziň üçin dogan ýurt we dogan halkdyr, biz bar bolan mümkinçiliklerden peýdalanyp gatnaşyklarymyzy yzygiderli güýçlendireris."

Ilçi häzirki geosyýasy ýagdaýda bitarap döwlet hökmünde Türkmenistanyň häzirki krizisden çykmagyň ýoly hökmünde halkara tagallalaryny birleşdirmek we munuň üçin degişli syýasy-diplomatik mümkinçilikleri döretmek üçin çäreleri görmegiň tarapdarydygyny aýtdy:

"Mundan ugur alyp, BMG-niň Baş Assambleýasynyň 78-nji sessiýasynda Türkmenistan “2025 - Halkara parahatçylyk we ynam ýyly" atly rezolýusiýasyna başlady we 86 döwletiň bilelikde ýazylmagy bilen kabul edildi.

Türkmenistanyň Daşary Işler Ministrliginiň Halkara Gatnaşyklar Institutynyň ýanyndaky Strategiki Gözlegler Merkeziniň müdiri Şiri Şiriyeýewiň aýtmagyna görä, soňky 30 ýylyň tejribesi Türkmenistanyň bitaraplygynyň diňe bir daşary syýasatyň guraly bolman, eýsem has durnukly, adalatly we sazlaşykly dünýä üçin işjeň goşant we görelde bolandygyny görkezýär:

"Türkmenistanyň bitaraplygy diňe bir bloglara gatnaşmakdan ýüz öwürmek bilen çäklenmän, durnukly ösüş we hyzmatdaşlyk üçin şertler döretmek synanyşygydyr. Şu nukdaýnazardan seredilende, ýurduň esasy başlangyçlaryny bellemek ýerlikli bolar: Hazar deňziniň kanuny statusynyň çözülmegini goldamak, Merkezi Aziýada ýadro ýaragsyz zonanyň döredilmegini goldamak we TAPI (Türkmenistan-Owganystan- Pakistan-Hindistan gaz geçirijisini ösdürmek.”

Ş.Şiriyeýewiň aýtmagyna görä, Türkmenistan Azerbaýjan ýaly Trans-Hazar marşruty şeýle hem “Demirgazyk-Günorta” we “Gündogar-Günbatar” bilen birlikde halkara transport ýollarynyň ugurlaryny ösdürmäge işjeň gatnaşýar. Türkmenistan öz bitarap statusyna berk ygrarlydygyny we ony işjeň daşary syýasat, diplomatiýa we ynsanperwerlik çäreleri üçin esas hökmünde ulanýandygyny aýtdy:

"Bularyň biri Owganystana kyn günlerde berilýän ynsanperwer kömegidir. 1998-2001-nji ýyllarda Owganystanda guraklyk we kyn ynsanperwerlik şertleri höküm süren döwri geçirende, Türkmenistan beýleki ýurtlardan tapawutlylykda serhetlerini ýapmady, tersine, ynsanperwer köprüsine öwrüldi. Ymamnazar we Serhetabat barlag nokatlary, şol sanda Bütindünýä Azyk Maksatnamasynyň goldawy bilen kömek berildi" -diýip belläp geçdi.

Soňra, birinji panelde Azerbaýjan-Türkmenistan köptaraply hyzmatdaşlygy dürli tarapdan seljerildi. Milli Mejlisiň deputaty, Azerbaýjan-Türkmenistan parlamentara gatnaşyklary boýunça iş toparynyň başlygy Tanzila Rustamhanly, ulag we logistika boýunça ekspert Rauf Agamirzaýew we HGSM-niň esasy geňeşçisi Roza Baýramly çykyş edip, Hazar sebitinde transport koridorlary, energiýa resurslarynyň bilelikde ulanylmagy we medeni-gumanitar hyzmatdaşlyk perspektiwalary barada pikir alyşdylar.

“Türkmenistanyň hemişelik bitaraplygk statusy parahatçylyk, sebitleýin we global derejede howpsuzlygy we durnuklylygy berkitmek üçin täsirli guraly hökmünde” atly ikinji panelde HGSM-niň Dolandyryjy Geňeşiniň agzasy Jawid Waliýew, Günorta Kawkaz Gözleg Merkeziniň başlygy Farhad Mämmadow we syýasatçy, taryhçy we teleýaýlym alyp baryjysy Teýmur Ataýew bitaraplyk konsepsiýasynyň halkara hukuk we diplomatiýa düşünjesiniň ähmiýetini düşündirdi.

Çärä sorag-jogap sessiýasy bilen tamamlandy.