Halkara Gatnaşyklar Analiz Merkeziniň (HGAM) guramagy bilenn Azerbaýjan–C6 (Merkezi Aziýa Döwlet Baştutanlarynyň Konsultatiw Duşuşygy) esasy merkezleriniň konferensiýasy geçirildi. “C6: Bir bitewi sebäp, umumy geljek – strategik dialogy berkitmek” mowzugynda geçirilen halkara konferensiýa C6-a agza ýurtlaryň öňdebaryjy esasy merkezleriniň wekilleri hem-de jemi 60 töweregi gatnaşyjy bilen geçirildi.

Açylşyň çykyşynda HGAM-iň Baş Geňeşiň başlygy Farid Şafiýew 2025-nji ýylyň noýabrynda Azerbaýjanyň Merkezi Aziýa Döwlet Baştutanlarynyň Konsultatiw Duşuşygynyň doly hukukly agzasyna öwrülmeginiň sebit hyzmatdaşlygy üçin esasy tapgyrdygyny aýdyp geçdi. Onuň sözlerine görä, bu ädim Hazar deňziniň howuzy boýunça has integrirlenen geoykdysady we geosiyasi giňişligini döretmäge goşant goşjakdyr, Azerbaýjanyň Merkezi Aziýa ýurtlary bilen gatnaşyklaryny has hem berkitjekdir.

“Merkezi Aziýa biziň üçin diňe goňşymyz däl, şol bir wagtyň özünde tebigy hyzmatdaşdyr. Umumy taryh we baý medeni miras möhüm esas döredýän bolsa-da, häzirki hyzmatdaşlygymyzy tapawutlandyrýan esasy faktor geoykdysadyýet, energiýa, ulag, logistika we infrastruktura ugurlaryndaky hyzmatdaşlykdyr. Azerbaýjan Respublikasynyň Prezidenti Ylham Aliýewiň 2023-nji ýylyň sentýabrynda Duşenbede (Täjigistan) we 2024-nji ýylyň awgustynda Astanada (Gazagystan) geçirilen Merkezi Aziýa Döwlet Baştutanlarynyň Konsultatiw Duşuşyklaryna myhman hökmünde gatnaşmagynyň Günorta Kawkaz we Merkezi Aziýa sebidiniň bir bitewi strategik giňişlik hökmünde giňden kabul edilýändigini görkezendigini aýtdy. Şeýle-de bolsa, häzirki tapgyrda maslahatlaşmalaryň mazmuny has-da çuňlaşdyrylmaly we ösdürilmeli. Azerbaýjan Merkezi Aziýa bilen işjeň hyzmatdaşlyk edýän hem bolsa, esasy mesele bu hyzmatdaşlygy has bitewi, institutlaşdyrylan we geljege gönükdirilen çarçuwada gurmakdyr. Maksat hyzmatdaşlygy uzak möhletli mümkinçiliklere öwürmekdir. C6 formaty bu wezipäni ýerine ýetirmelidir" diýip, Farid Şafiýew nygtady.

Soňra çykyş eden Türkmenistanyň Daşary Işler Ministrliginiň Halkara Gatnaşyklary Instituty bilen Strategik Gözlegler Merkeziniň direktory Şiri Şiriyew Azerbaýjanyň Merkezi Aziýa Liderleriniň Konsultatiw Duşuşygyna goşulmagyny sebit hyzmatdaşlygynyň taryhynda täze tapgyr hökmünde görendigini aýtdy. Onuň pikiriçe, C6 diňe bir gepleşik platformasy däl, eýsem global durnuksyzlyk şertlerinde umumy çözgütleri tapmaga, özara peýda esasynda durnukly ykdysady gatnaşyklary gurmaga, şeýle hem ynsanperwer hyzmatdaşlyk we tejribe alyşmak arkaly ynamy berkitmäge mümkinçilik berýän janly mehanizmdir.

“Bugünki konferensiýanyň ähmiýeti birnäçe möhüm faktorlar bilen kesgitlenýär. Ilki bilen, Hazarýaka geçelgeleri, energiýa meseleleri we ekologiýa kynçylyklary ýaly sebitleýin prosesleriň dinamikasy utgaşdyrylan we ulgamlaýyn hereketi talap edýär. Ikinjiden, global gün tertibiniň çylşyrymlylygy we geosyýasy durnuksyzlyk şertlerinde C6 özara hormat goýmak ýörelgelerine esaslanýan strategik awtonomiýanyň nusgasyna öwrülip biler. Ahyrsoňy, institutlaşdyrma zerurlygy aýratyn möhümdir. Resmi institutlar, bilermenler ulgamlary we utgaşdyryş mehanizmleri bilen baglanyşykly meseleler diňe bir nazary ara alyp maslahatlaşmagyň temasy däl, eýsem olaryň çözgüdi sebitiň geljegine gönüden-göni täsir edýän hakyky we amaly meselelerdir.”

Halkara Konferensiýa öz işini tematiki mowzuklary boýunça sessiýalar bilen dowam etdirdi. Özbegistan Respublikasynyň Prezidentiniň ýanyndaky Strategik we Sebitara Barlaglar Institutynyň bölüm müdiri Azamat Sulimanowyň alyp baran birinji sessiýasynda “Dialogdan durnukly mehanizmlere: C6 hyzmatdaşlygynyň geljegi” mowzugynda resmi institutlaryň zerurlygy we çeýe hyzmatdaşlyk formatlarynyň netijeliligi ara alnyp maslahatlaşyldy. Sessiýa çarçuwasynda bar bolan mehanizmler (maslahatlaşma platformalary, bilermenler torlary we ykdysady başlangyçlar) baha berildi. Şeýle hem, sebitara dialogyň institutlaşdyrylmagynda, esasy merkezleriň roly, C6 ýurtlarynyň halkara platformalardaky pozisiýalarynyň utgaşdyrylmagynda we ynsanperwer hyzmatdaşlygy durnukly mehanizmlere öwrülmegine üns berildi.

HGAM-iň uly geňeşçisi Ýunis Gurbanowyň alyp baran "Baglanyşyk we ösüş: C6 hyzmatdaşlygynyň we durnukly ösüşiň ykdysady ölçegi" atly sessiýada Hazarýaka sebitinde we Orta geçelgede sebitleýin sinergiýa we bäsdeşlik meseleleri ara alnyp maslahatlaşyldy. Sessiýada C6 ýurtlarynyň arasyndaky energiýa hyzmatdaşlygy, maýa goýum mümkinçilikleri we bar bolan päsgelçilikler, şeýle hem ekologiýa kynçylyklary we ynamy artdyrmak ýaly temalar gozgaldy. Mundan başga-da, ykdysady hyzmatdaşlygy durnukly mehanizmlere öwürmegiň ýollary hem ara alnyp maslahatlaşylýan esasy ugurlaryň biri boldy.

HGAM-iň baş geňeşçisi Roza Baýramli tarapyndan alynyp barylan “Global durnuksyzlyk şertlerinde C6 sebit howpsuzlygy” atly sessiýada howpsuzlyk ulgamyndaky umumy we dürli howplar seljerildi. Mejlislerde blokada döretmezden harby-syýasy hyzmatdaşlygy ösdürmek, daşary ýurt aktýorlary bilen gatnaşyklarda deňagramlylygy saklamak we sebitiň strategik awtonomiýasyny üpjün etmek meselelerine aýratyn üns berildi. Sessiýa gatnaşyjylar global durnuksyzlyk şertlerinde C6 sebitiniň durnuklylygyny ýokarlandyrýan amaly çemeleşmeleri we netijeli hyzmatdaşlyk mehanizmlerini ara alyp maslahatlaşdylar.

Sessiýalar arasyndaky sorag-jogap bölüminde gatnaşyjylar ara alnyp maslahatlaşylan temalar boýunça öz pikirlerini paýlaşdylar we interaktiw pikir alyşmalara gatnaşdylar.