Azerbaýjan Respublikasynda 2026-njy ýyly “Şäher gurluşygy we binagärlik ýyly” diýip yglan edilmegi hakynda Azerbaýjan Respublikasynyň Prezidentiniň Permany

Azerbaýjanda şäher gurluşygy we binagärlik däpleriniň köp asyrlardan bäri dowam edýän taryhyna eýedir. Ýüpek ýolunyň ugrunda ýerleşýän we möhüm söwda, senetçilik, medeni merkezler hökmünde Gündogar ýurtlary bilen ýakyn ykdysady, syýasy we medeni gatnaşyklary ýola goýan iri şäherlerimiziň özboluşly keşbini kemala getirmekde gymmatly binagärlik ýadygärlikleri aýratyn rol oýnady.

Azerbaýjan şäher gurluşygy we binagärlik sungatynyň aýdyň mysallary bolup, hemişe ýokary ösüş derejesi bilen tapawutlanýan taryhy şäherlerimiz geçen döwürleriň binagärlik ugurlaryna laýyklykda ösmek bilen bilelikde, ýerli medeniýetiň esasy aýratynlyklaryny saklap galdy.

Häzirki wagtda ýurduň çäginde döwlet tarapyndan goralýan gorag galalary, kerwensaraýlar, metjitler, ybadathanalar we kümmetler milli binagärligiň aýdyň däplerini şöhlelendirýär. Çeperçilik we binagärlik çözgütleriniň kämilligi babatda buýsanç döredýän dünýä belli taryhy we medeni ýadygärlikleriň arasynda Mömina Hatun kümmeti, Hudaferiň köprüsi, "Ateşgah" toplumy we beýleki şuňa meňzeş özboluşly nusgalar Azerbaýjan binagärliginiň nyşanlaryna öwrüldi.

ÝUNESKO-nyň Bütindünýä Miras Sanawyna girizilen seýrek baýlyklarymyz - gadymy we orta asyrlaryň şäher medeniýetini özünde jemleýän Içerişäher we Şirwanşalar köşk toplumy, öz ajaýyp ruhuny şu güne çenli saklap gelýän Gyz Galasy, Şekiniň taryhy merkezi we Han köşgi Azerbaýjanyň şäher gurluşygynyň we binagärliginiň dünýä merjenleriniň arasynda mynasyp orun eýeleýän ýadygärliklerdir.

900 ýyllygy ÝUNESKO-nyň çarçuwasynda ýubileýleri bellenilen beýik şahsyýetleriň sanawyna girizilen güýçli binagär Ajami Nahçiwani Azerbaýjanyň we Ýakyn Gündogaryň orta asyr binagärligine güýçli täsir eden eseri şol döwrüň binagärlik mekdebiniň iň ýokary depesi bolup durýär.

Azerbaýjan şäherleriniň meýilnamalaşdyryş gurluşynda we binagärlik stilinde eýýäm XIX asyryň ortalaryna tarap belli bir üýtgeşmeler öz beýanyny tapdy. Çalt depginde ösýän Baku şäheri Gündogar we Günbatar binagärliginiň sintezinde hut şol döwürden başlap, gadymylyk bilen häzirki zamanyň arasyndaky utgaşmasy bolan özboluşly keşbine eýe bolup başlady.

Azerbaýjan Respublikasynda şäher gurluşygynda we binagärlik işlerinde milli däp-dessurlaryň döredijilikli ulanylmagyna XX asyrda aýratyn üns berildi. Bu döwürde birnäçe şäher täzeden guruldy we olaryň öňki keşbi üýtgedildi, şeýle hem sebitlerde şäher gurluşygyna aýratyn üns berildi. Iki tanymal binagäriň - Mikaýyl Hüseýwiniň we Sadig Dadaşowyň işiniň esasy orny eýeleýän şol döwür milli däp-dessurlaryň esasynda täze binagärlik stiliniň döredilmegi bilen häsiýetlendirilýär.

Umumymilli Lider Geýdar Aliýewiň respublika ýolbaşçylyk eden ýyllary Azerbaýjanyň şäher gurluşygynyň we binagärliginiň ösüşinde aýratyn tapgyr bolup durýardy. Taryhy taýdan kemala gelen Azerbaýjanyň şäherlerini we tutuş şäher gurluşyk ulgamlaryny gorap saklamak babatda şol ýyllarda Beýik Lideriň başlangyjy bilen möhüm kararlar kabul edildi, çäreler durmuşa geçirildi, şäherlerdäki binagärlik ýadygärliklerini dikeltmek boýunça meýilnamalaýyn işler geçirildi, şeýle hem binagärlik we şäher gurluşyk işleriniň durnuklylygyny üpjün etmek üçin edaralar döredildi.

Azerbaýjan döwlet garaşsyzlygyny gaýtadan alandan soň, şäher gurluşygy ulgamynda täze görnüşler ýurtda gurlan monumental toplumlaryň binagärlik çözgütlerinde aýdyň beýanyny tapdy. Geçmişde döwrüň öňdebaryjy çemeleşmelerini we milli tejribäni şöhlelendirýän taslamalaryň durmuşa geçirilmegi netijesinde, şäher gurluşygy sungatynyň ýokary ruhy we estetiki täsire eýe bolan özboluşly nusgalary döredildi. Bar bolan ajaýyp binalaryň arasynda yzygiderli täzelenmegiň nyşany bolan Geýdar Aliýew Merkezi, Alaw diňleri ýaly döwrebap stildäki özboluşly binagärlik ýadygärlikleriniň we we Ak şäher toplumynyň goşulmagy bilen paýtagtyň keşbi has-da baýlaşdy, sebitleriň binagärlik keşbi düýpli özgerip täze görnüşe eýe boldy.

Ermenistanyň basyp alan we otuz ýyllap weýran edilen sebitlerde 44 günlük Watançylyk urşuň Ýeňişinden soň innowasion çemeleşmeleri ulanmak bilen durmuşy täzeden janlandyran giň gerimli gurluşyk işleri Azerbaýjan döwletiniň binagärlik we şäher gurluşygy babatdaky toplumlaýyn garaýşyny aýdyň görkezýär. Beýik Gaýdyp Gelmek baradaky I Döwlet Maksatnamasyna laýyklykda "ýaşyl energiýa" zolagy diýlip yglan edilen bu territoriýalarda 2020-2025-nji ýyllarda - dünýä binagärlik we gurluşyk tejribesinde seýrek duş gelýän gysga wagtyň içinde 100-den gowrak ilatly ýerde, şol bir sanda - 12 şäheri öz içine alýan meýilnama resminamalary taýýarlanyldy we gurluşyk işleri başlandy. Azerbaýjanyň medeni paýtagty, halkymyzyň buýsanjynyň çeşmesi bolan Şuşa şäheriniň öňki binagärlik gurşawyny we hakyky taryhy keşbiniň täzeden dikeldilmegi milli erk-islegiň ýüze çykmagydyr.

Ýurdumyz howanyň üýtgemegi we şäher gurluşygy bilen baglanyşykly global kynçylyklary çözmekde, innowasion çemeleşmeleri işläp düzmekde ygtybarly hyzmatdaş hökmünde ykrar edilýär. BMG-Habitat Maksatnamasy bilelikdäki başlangyçlar we bu çarçuwada arhitektorlaryň bir ýere jemlenýän milli şäher gurluşyk forumlary bilen Azerbaýjanyň halkara hyzmatdaşlary bilen bilelikdäki işleriniň üstünlikli mysallarydyr. BMG-niň Bütindünýä Şäherleşme Forumynyň on üçünji mejlisini (WUF13) 2026-njy ýylda Bakuda geçirmek baradaky karar Azerbaýjanyň durnukly şäherleşme ösüş proseslerinde artýan ornuny görkezýär.

Azerbaýjan Respublikasynyň Konstitusiýasynyň 109-njy maddasynyň 32-nji bendine esaslanyp, Azerbaýjanyň köp asyrlardan bäri dowam edýän şäher gurluşygynyň we binagärlik medeniýetiniň däplerini gorap saklamak, şeýle hem ýurtda bu ugurda täze kynçylyklara jogap berýän öňdebaryjy çemeleşmeleriň ulanylyşyny ösdürmek we ulanylyşyny giňeltmek maksady bilen karar edýärin:

1. Azerbaýjan Respublikasynda 2026-njy ýyl “Şäher gurluşygy we Binagärlik Ýyly” diýlip yglan edilsin.

2. Azerbaýjan Respublikasynyň Prezidentiniň Administrasiýasy Azerbaýjan Respublikasynda 2026-njy ýylyň “Şäher Gurluşygy we Binagärlik Ýyly” diýip yglan etmek bilen bagly çäreler meýilnamasyna degişli teklipleri bir aýyň dowamynda taýýarlap Azerbaýjan Respublikasynyň Prezidentine hödürlemeli.

Ylham Aliýew

Azerbaýjan Respublikasynyň Prezidenti

Baku şäheri, 22 dekabr 2025-nji ýyl