09.08.2025

2025-nji ýylyň awgust aýynyň 7-8-i aralygynda Onuň Alyhezretleri Azerbaýjan Respublikasynyň Prezidenti jenap Ylham Alyýew Amerikanyň Birleşen Ştatlaryna sapar etdi.

Saparyň dowamynda Azerbaýjan Respublikasy bilen Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň arasynda strategiki hyzmatdaşlygy ýokary derejelere ösdürmek maksady bileniki ýurduň Prezidentleri “Azerbaýjan Respublikasy bilen Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň arasynda  Strategiki Hyzmatdaşlyk Hartiýasyny taýýarlamak maksady bilen Strategiki Işçi Toparynyň döredilmegi barada Azerbaýjan Respublikasynyň Hökümeti we Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Hökümeti arasyndaky Özara Düşünişmek Memorandumyna” gol çekdiler.

Özara Düşünişmek Memorandumyna görä, özara gyzyklanma döreden ugurlarda strategiki hyzmatdaşlygy berkitmäge hyzmat etjek Strategiki Hyzmatdaşlyk Hartiýasynyň ýakyn 6 aýda taýýarlamak maksady bilen iki ýurduň arasynda Strategiki Işçi Toparynyň döredilmesi göz öňünde tutulýar. bu bolsa özara gyzyklanýan ugurlarda strategiki hyzmatdaşlygy berkitmäge hyzmat eder. Strategiki Işçi Toparynyň çäginde energiýa, söwda we tranzit ýaly ugurlar bilen birlikde; emeli intellekt we sanly infrastrukturany öz içine almak bilen ykdysady maýa goýumlary; şeýle hem goranmak, howpsuzlyk we terrorçylyga garşy göreş ýaly ugurularyň ileri tutulmagy meýilleşdirilýär. Bu ikitaraplaýyn amaly hyzmatdaşlyk üçin institusional binýadyny döretmek nukdaýnazaryndan aýratyn ähmiýete eýedir.

Şeýle hem, bu sapar iki ýurduň prezidentleriniň arasynda geçirilen duşuşykda ABŞ-nyň Prezidenti tarapyndan Azatlyga Goldag Aktyna 907-nji düzedişiň ýerine ýetirilmegini togtatmak baradaky buýruga gol çekilmegi bilen bellendi. Azerbaýjan-ABŞ gatnaşyklarynda geçmişiň negatiw mirasy bolan 907-nji düzedişiň ABŞ-nyň Prezidenti tarapyndan Prezident Ylham Alyýew bilen bolan duşuşygynda togtadylmagy möhüm simwoliki many berýär.

Azerbaýjan Respublikasynyň Prezidentiniň ABŞ-a eden sapary Azerbaýjan-Ermenistany kadalaşdyrmak prosesinde möhüm netijeler bilen tapawutlandy. Saparyň dowamynda Azerbaýjanyň, Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň we Ermenistanyň liderleriniň Sammiti geçirildi we bu duşuşygyň netijesinde Azerbaýjanyň we Ermenistanyň liderleri tarapyndan, şeýle hem şaýat hökmünde ABŞ-nyň Prezidenti tarapyndan Bilelikdäki Jarnama gol çekildi. Mundan başga-da, iki ýurduň Daşary Işler Ministrleri tarapyndan “Azerbaýjan Respublikasy we Ermenistan Respublikasynyň arasynda parahatçylyk we döwletara gatnaşyklary ýola goýmak baradaky Şertnama” taslamasy başlandy we ÝHGG-niň Mins prosesiniň we degişli gurluşlaryň ýapylmagy bilen bagly ÝHGG-niň başlygynyň wezipesini ýerine ýetiriji üçin bilelikdäki ýüz tutma hatyna gol çekildi.

Waşington ýygnagynyň netijeleri boýunça Bilelikdäki Jarnamanyň gol çekilmegi Azerbaýjanyň öňe süren parahatçylyk gün tertibi tassyklandy. "Azerbaýjan Respublikasy bilen Ermenistan Respublikasynyň arasynda parahatçylyk we döwletara gatnaşyklary ýola goýmak baradaky Şertnama" taslamasynyň işe girizilmegi baradaky düzgünnamanyň çäginde Şertnamanyň gol çekilmegi we tassyklanmagy üçin goşmaça çäreleriň görülmegine zerurlyk bardygy kesgitlenildi. Bu nukdaýnazardan, Azerbaýjan tarapy Şertnamanyň gol çekilmegi üçin Ermenistan konstitusiýasynda üýtgeşmeleriň edilmegi bilen Azerbaýjana garşy territorial talaplaryň aradan aýrylmagyna garaşýar.

Bilelikdäki Jarnamada aýratyn ähmiýete eýe bolan başga bir düzgün, iki ýurduň arasynda transport aragatnaşygynyň açylmagy baradaky maddadyr. Bu ýerde, sebitde aragatnaşyklaryň açylmagynyň çäginde Azerbaýjanyň esasy bölegi bilen onuň Nahçiwan Awtonom Respublikasynyň arasynda päsgelçiliksiz baglanyşygy üpjün etmegiň zerurdygyny nygtaýar.

Şeýle hem bu resminamada Ermenistanyň çäginde ýörite baglanyşyk taslamasynyň “Halkara Parahatçylyk we Gülläp Ösüş üçin Trump ýoly” durmuşa geçiriljekdigi göz öňünde tutýar. Bu düzgün, Ermenistanyň çäginiň üsti bilen Azerbaýjanyň esasy bölegi we Nahçiwan Awtonom Respublikasynyň arasynda päsgelçiliksiz baglanyşygy üpjün etmek maksady bilen ABŞ tarapyndan durmuşa geçirilmegi meýilleşdirilýän taslamany göz öňünde tutýar.

ÝHHG-nyň Minsk Prosesiniň we degişli gurluşlaryň ýapylmagy barada ÝHHG-nyň Baş müdiriniň wezipesini ýerine ýetiriji bilen bilelikde şikaýatyň berilmegi, 2020-nji ýyldan bäri Azerbaýjan tarapynyň yzygiderli gün tertibinde durýan parahatçylyk we kadalaşdyrmak prosesine iň çynlakaý päsgelçilikleriň birini aradan aýyrmak üçin ýene bir möhüm ädimdir.

Mundan başga-da, saparyň çäginde Azerbaýjan Respublikasynyň Prezidentiniň we ABŞ-niň Prezidentiniň ýörite wekiliniň gatnaşmagynda SOCAR bilen ExxonMobil korporasiýasynyň arasynda "Hyzmatdaşlyk hakynda Memorandumyna" gol çekildi. Bu resminama, kompaniýalaryň arasynda bar bolan oňyn gatnaşyklary berkitmek we Azerbaýjan Respublikasyndaky hem adaty däl, hem-de adaty nebit we gaz mümkinçiliklerine baha bermek üçin hyzmatdaşlygyň potensial ugurlaryny öz içine alýar.

Şeýlelik bilen, Azerbaýjanyň Prezidentiniň ABŞ-a saparynyň çäginde gazanylan Azerbaýjan-ABŞ arasynda gazanylan ylalaşmalar we Azerbaýjan-Ermenistan kadalaşdyrma prosesiniň netijeleri taryhy ähmiýete eýedir.